Studio Ghibli, cùng các “ông lớn” ngành giải trí Nhật Bản như Square Enix và Bandai Namco, vừa chính thức gửi yêu cầu đến OpenAI, đề nghị công ty này ngừng sử dụng tác phẩm có bản quyền của họ trong quá trình huấn luyện trí tuệ nhân tạo.
Động thái này được thực hiện thông qua Hiệp hội Phân phối Nội dung Nước ngoài (CODA), tổ chức đại diện cho hơn 30 thương hiệu sáng tạo Nhật, đánh dấu bước leo thang mới trong mối căng thẳng giữa giới nghệ thuật và công nghệ AI.

Từ “trào lưu Ghibli hóa” đến làn sóng phản đối AI

Bối cảnh cho bức thư này bắt nguồn từ tháng 3.2025, khi OpenAI tung ra công cụ tạo ảnh thế hệ mới trong GPT-4o. Chỉ trong vài ngày, mạng xã hội toàn cầu bùng nổ với trào lưu “Ghibli hóa” – khi người dùng đua nhau biến ảnh chân dung, phong cảnh hay meme nổi tiếng thành tranh mang phong cách Studio Ghibli.

Những hình ảnh meme được “xào nấu” tạo cảm giác giống những tác phẩm Ghibli

Cả những người nổi tiếng cũng hưởng ứng điều này.

Elon Musk, Mike Tyson, thậm chí chính Sam Altman, CEO OpenAI, cũng tham gia “bắt trend”. Altman đùa rằng: “Dành cả thập kỷ để phát triển AI, rồi thức dậy với hàng trăm tin nhắn kiểu ‘nhìn này, tôi biến ông thành nhân vật Ghibli rồi haha’.”

Nhưng đằng sau sự thích thú ấy là làn sóng chỉ trích dữ dội. Nhiều nghệ sĩ và nhà phê bình xem đây là “sự thách thức trắng trợn” với Studio Ghibli – hãng phim từng nhiều lần bày tỏ quan điểm chống lại việc AI thay thế sáng tạo con người.

Hayao Miyazaki – người phản đối AI từ tận gốc rễ

Dù Studio Ghibli không bình luận trực tiếp, công chúng nhớ ngay đến quan điểm gay gắt của Hayao Miyazaki, đồng sáng lập hãng. Trong một buổi họp vào năm 2016, khi xem thử công nghệ AI tạo chuyển động, ông từng nói:

“Tôi cảm thấy ghê tởm. Nếu các anh muốn tạo ra thứ gì đó đáng sợ thì cứ làm. Nhưng tôi sẽ không bao giờ dùng nó trong công việc của mình.”

A clip from 2016 of Studio Ghibli co-founder Hayao Miyazaki is trending due to his reaction of seeing AI-generated animation: “…I am utterly disgusted…” “…I strongly feel that this is an insult to life itself…”
byu/hairtie1 inFauxmoi

Nhà báo Luke Plunkett của Kotaku gọi trào lưu “Ghibli hóa” là “rác rưởi kỹ thuật số”, cảnh báo rằng việc mô phỏng phong cách Ghibli chỉ để lan truyền trên mạng vừa xúc phạm nghệ thuật, vừa hợp thức hóa việc đánh cắp thẩm mỹ của các tác phẩm gốc.

Theo Plunkett, việc OpenAI cho phép tạo ảnh theo phong cách Ghibli dù hãng biết rõ thái độ phản đối của Miyazaki là một hành động “khiêu khích có chủ đích”, góp phần làm mờ ranh giới giữa tôn vinh và sao chép.

CODA lên tiếng: “Không có hệ thống nào cho phép vi phạm mà tránh được trách nhiệm”

Đến tháng 10.2025, làn sóng phản đối đạt đến đỉnh điểm khi CODA – tổ chức gồm Studio Ghibli, Toei Animation, Square Enix, Bandai Namco và nhiều hãng lớn khác đã gửi thư chính thức đến OpenAI.

Trong thư, CODA yêu cầu công ty chấm dứt sử dụng nội dung Nhật Bản để huấn luyện mô hình AI, đồng thời chỉ trích cơ chế “opt-out” của OpenAI (chủ sở hữu tự yêu cầu loại trừ nội dung sau khi bị dùng) là trái với luật bản quyền Nhật, vốn đòi hỏi sự đồng ý rõ ràng trước khi sao chép.

CODA cũng viện dẫn trường hợp của Sora 2 – mô hình video AI của OpenAI ra mắt cuối tháng 9 khi hàng loạt đoạn phim phong cách anime Nhật xuất hiện, chứa yếu tố được cho là mô phỏng trực tiếp nhân vật và bối cảnh có bản quyền. Theo The Verge, chính phủ Nhật Bản đã phải vào cuộc, nhấn mạnh rằng “nghệ thuật quốc gia không thể bị sao chép bằng thuật toán”.

Phản ứng từ OpenAI và câu hỏi về ranh giới sáng tạo

Trước áp lực dư luận, OpenAI cho biết họ đã “hạn chế việc tạo hình ảnh mô phỏng các nghệ sĩ còn sống”, song vẫn cho phép người dùng tái hiện phong cách của các studio. Giới quan sát cho rằng động thái này chưa đủ để giải quyết gốc rễ vấn đề: AI đang được huấn luyện từ kho dữ liệu khổng lồ, trong đó bao gồm nhiều tác phẩm mà chủ sở hữu không hề hay biết.

Các nguồn tin quốc tế cho biết nếu OpenAI không thay đổi chính sách, các hãng Nhật có thể thực hiện biện pháp pháp lý hoặc yêu cầu cấm toàn bộ nội dung Nhật Bản trong dữ liệu huấn luyện – điều có thể ảnh hưởng sâu rộng đến toàn bộ ngành AI sáng tạo.

Open AI CEO Sam Altman (IẢnh: Getty Images)

Cuộc chiến giữa con người và máy móc trong nghệ thuật?

Với Nhật Bản, nơi coi sáng tạo là biểu hiện của tâm hồn, sự việc lần này không chỉ là tranh chấp bản quyền mà là cuộc đấu về bản sắc.

Từ Totoro đến Vô Diện, thế giới của Ghibli tượng trưng cho sự tinh tế, nhân văn và cảm xúc – những điều mà máy móc khó có thể hiểu trọn. Và có lẽ, phản ứng của Ghibli cùng các hãng Nhật không chỉ là để bảo vệ quyền lợi kinh tế, mà còn để nhắc thế giới rằng: công nghệ có thể học được phong cách, nhưng không thể sao chép được tâm hồn của nghệ thuật.

VÀ SẼ KHÔNG BAO GIỜ KẾT THÚC – CUỘC CHIẾN NÀY CHẮC CHẮN CÒN KÉO DÀI, KHI AI NGÀY CÀNG THÔNG MINH HƠN, VÀ CON NGƯỜI CÓ THỂ VÌ LỢI ÍCH KINH TẾ MÀ BẤT CHẤP.